Kwallen in Nederland: welke soorten prikken en welke zijn onschadelijk?

Een aangespoelde kwal op het strand roept bij veel zwemmers meteen de vraag op: prikt deze of niet? Gelukkig zijn veruit de meeste kwallen aan de Nederlandse Noordzeekust volkomen onschadelijk.

In deze gids zetten we de meest voorkomende kwallen in Nederland op een rij, ingedeeld in onschadelijke soorten en soorten die kunnen prikken.

Onschadelijke kwallen (prikken niet)

Veruit de meeste kwallen die in de zomer massaal op het strand aanspoelen doen helemaal niets. Je kunt ze zonder gevaar aanraken:

1. Oorkwal (Aurelia aurita)

• Herkenning: Transparant tot melkachtig wit schijfje met vier opvallende paarse of roze hoefijzervormige 'oren' in het midden.
• Steek: Onschadelijk. Hun netelcellen zijn te zwak om door de menselijke huid heen te dringen.
• Voorkomen: De meest voorkomende kwal in de Noordzee.

2. Zeedruif (Pleurobrachia pileus)

• Herkenning: Klein, transparant bolletje ter grootte van een knikker of druif. Ze behoren formeel tot de ribkwallen.
• Steek: Geen netelcellen, dus prikt niet.
• Voorkomen: Zowel in het voorjaar als in de zomer in grote aantallen aanwezig.

3. Blauwe zeepaddenstoel (Rhizostoma pulmo)

• Herkenning: Grote, stevige kwal met een koepelvormige hoed en een blauw-violette rand. Ze hebben geen lange vangtentakels.
• Steek: Vrijwel onschadelijk. Bij een zeer gevoelige huid kan lichte irritatie optreden, maar meestal merk je er niets van.

Kwallen die wel kunnen prikken

Onderstaande soorten hebben sterkere netelcellen. Een ontmoeting met deze kwallen kan een branderig of pijnlijk gevoel veroorzaken:

1. Kompaskwal (Chrysaora hysoscella)

• Herkenning: Geelwitte hoed met v-vormige bruine strepen die vanuit het midden naar buiten lopen, lijkend op een kompasroos. Heeft lange draadvormige tentakels.
• Steek: Pijnlijk en branderig, vergelijkbaar met een aanraking van brandnetels. Kan striemen op de huid achterlaten.

2. Blauwe en Gele Haarkwal (Cyanea)

• Herkenning: De blauwe haarkwal heeft een blauwpaarse hoed met bossen fijne tentakels. De gele of rode haarkwal (ook wel 'gelei-kwal' genoemd) is groter en heeft een geelbruine kleur.
• Steek: Kan een flinke, prikkende pijn veroorzaken. Met name de tentakels van de gele haarkwal kunnen lang blijven natrekken.

Waarom zie je kwallen soms in grote groepen?

Kwallen zwemmen niet actief tegen de stroom in. Hun aanwezigheid aan de kust hangt af van twee factoren:

• Zeewatertemperatuur: Zodra het zeewater in het voorjaar opwarmt boven 15 °C, planten kwallen zich snel voort.
• Windrichting: Bij aanlandige wind (wind die vanaf zee naar het strand waait) drijft het oppervlaktewater samen met de kwallen richting het strand.

Check de actuele status via KwallenAlert

Wil je weten of er vandaag een verhoogde kans op kwallen is bij jouw favoriete strand? Bekijk de live berekende verwachting en bezoekersmeldingen op KwallenAlert.